Η χρήση συμπληρωματικού οξυγόνου ονομάζεται οξυγονοθεραπεία. Η οξυγονοθεραπεία ανακουφίζει σημαντικά από τη δύσπνοια και διευκολύνει πολύ τους ασθενείς με αναπνευστική ανεπάρκεια στην καθημερινότητά τους. Αυτό συμβαίνει γιατί η οξυγονοθεραπεία αυξάνει την αντοχή των ασθενών και άρα την ικανότητα τους να κάνουν με άνεση την καθημερινή προσωπική περιποίηση τους, να απολαμβάνουν τον περίπατό τους και να συμμετέχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις.

Τα είδη οξυγονοθεραπείας

Σήμερα στην Ελλάδα και στις περισσότερες χώρες διατίθενται και συνταγογραφούνται τα εξής είδη οξυγονοθεραπείας ανάλογα με τη συσκευή που χρησιμοποιείται:

1. Η οξυγονοθεραπεία με ηλεκτρικό συμπυκνωτή οξυγόνου

Ο συμπυκνωτής οξυγόνου είναι μια συσκευή που λειτουργεί με ηλεκτρικό ρεύμα, Η συσκευή αυτή συμπυκνώνει τον ατμοσφαιρικό αέρα και παρέχει στον ασθενή οξυγόνο με περιεκτικότητα 95%.

Όταν ένας ασθενής χρησιμοποιεί ηλεκτρικό συμπυκνωτή θα πρέπει να βρίσκεται κοντά σε παροχή ηλεκτρικού ρεύματος για όσες ώρες της ημέρας και της νύχτας πρέπει να παίρνει οξυγόνο.

Για να εξασφαλιστεί η λειτουργία του ηλεκτρικού συμπυκνωτή στις διακοπές ρεύματος, θα πρέπει να υπάρχει στο σπίτι του ασθενούς σύστημα αποθήκευσης ή παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (πχ UPS ή γεννήτρια). Ο συμπυκνωτής στηρίζεται σε μικρές ρόδες και μπορεί να μετακινηθεί εύκολα από δωμάτιο σε δωμάτιο του σπιτιού.

Τέλος, υπάρχουν φορητοί συμπυκνωτές που λειτουργούν με επαναφορτιζόμενη μπαταρία και επιτρέπουν στον ασθενή να μετακινείται έξω από το σπίτι. Αυτοί οι συμπυκνωτές είναι ακριβοί, δεν παρέχονται από τον ΕΟΠΥΥ και το οξυγόνο τους περιέχει μεγαλύτερες ποσότητες άλλων αερίων.

Οι συμπυκνωτές οξυγόνου προτιμώνται όταν οι ανάγκες του ασθενούς σε οξυγόνο είναι σχετικά μικρές (έως 4-5 λίτρα ανά λεπτό). Οι περισσότεροι συμπυκνωτές οξυγόνου παρέχουν οξυγόνο με μέγιστη ροή 5 λίτρων ανά λεπτό, υπάρχουν ωστόσο συμπυκνωτές που μπορούν να παρέχουν ροή οξυγόνου μέχρι 10 λίτρων ανά λεπτό. Όταν ο συμπυκνωτής παρέχει οξυγόνο σε υψηλή ροή, η περιεκτικότητα του οξυγόνου που χορηγεί γίνεται μικρότερη από 95%.

Η λειτουργία του συμπυκνωτή είναι σχετικά θορυβώδης. Ωστόσο, τα πιο σύγχρονα μοντέλα λειτουργούν σχεδόν αθόρυβα.

2. Η οξυγονοθεραπεία με το υγρό οξυγόνο

Αυτό το είδος οξυγονοθεραπείας δεν απαιτεί ηλεκτρικό ρεύμα. Εδώ η «πηγή» του οξυγόνου είναι μία τροχήλατη δεξαμενή που περιέχει οξυγόνο σε υγρή μορφή, δηλαδή οξυγόνο που έχει συμπιεστεί τόσο που δεν είναι πλέον αέριο αλλά ψυχρό υγρό και μπορεί να χωρέσει στη δεξαμενή σε μεγάλες ποσότητες.

Πάνω σε αυτή τη δεξαμενή υπάρχει ένας δείκτης που μας πληροφορεί για την ποσότητα του υγρού οξυγόνου που απομένει μέσα στη δεξαμενή κατά τη χρήση της και το ροόμετρο που επιτρέπει να χορηγείται η κατάλληλη ροή, αριθμός λίτρων οξυγόνου ανά λεπτό που θα πρέπει να παίρνει ο ασθενής σύμφωνα με τη σύσταση του πνευμονολόγου.

Μετά την έξοδο από τη δεξαμενή το υγρό οξυγόνο μετατρέπεται σε αέριο με περιεκτικότητα σε οξυγόνο 100% και είναι έτοιμο για χρήση από τον ασθενή. Η δεξαμενή υγρού οξυγόνου μπορεί να παρέχει οξυγόνο με ροές μέχρι 10 λίτρα ανά λεπτό. Η διάρκεια ζωής της δεξαμενής, δηλ. το χρονικό διάστημα μέχρι να αδειάσει μια γεμάτη δεξαμενή, εξαρτάται από το μέγεθός της και από τη ροή με την οποία χρησιμοποιείται το οξυγόνο.

Αυτό σημαίνει ότι οι μεγάλες δεξαμενές διαρκούν περισσότερο και ότι όσο αυξάνει η ροή τόσο περιορίζεται η διάρκεια ζωής της δεξαμενής. Κατά την οξυγονοθεραπεία με υγρό οξυγόνο δεν παράγεται σχεδόν καθόλου θόρυβος.

Ένα μικρό και ελαφρύ μονωμένο δοχείο μπορεί να γεμίσει με υγρό οξυγόνο από τη δεξαμενή και να χρησιμοποιηθεί σαν φορητή «πηγή» οξυγόνου, επιτρέποντας έτσι στον ασθενή να μετακινείται έξω από το σπίτι.

3. Η οξυγονοθεραπεία με το αέριο οξυγόνο

Ούτε αυτό το είδος χρειάζεται ηλεκτρικό ρεύμα. Εδώ το οξυγόνο παρέχεται από μια φιάλη (από αλουμίνιο) που περιέχει συμπιεσμένο αέριο οξυγόνο. Πάνω στη φιάλη συνδέεται μία σειρά οργάνων: μία στρόφιγγα για το άνοιγμα και το κλείσιμο της φιάλης, ένα μανόμετρο για να γνωρίζουμε την πίεση στο εσωτερικό της και ένα ροόμετρο για να επιλέξουμε την κατάλληλη ροή οξυγόνου.

Η φιάλη αερίου οξυγόνου μπορεί να παρέχει ροές οξυγόνου έως 15 λίτρα ανά λεπτό με περιεκτικότητα 100%. Η διάρκεια ζωής της φιάλης εξαρτάται από το μέγεθός της και από τη ροή με την οποία χρησιμοποιείται το οξυγόνο, όπως ισχύει και για το υγρό οξυγόνο. Η φιάλη αερίου οξυγόνου είναι αρκετά βαριά, δεν έχει ρόδες και μπορεί να μετακινηθεί μόνο πάνω σε ειδική τροχήλατη βάση. Κατά την οξυγονοθεραπεία με αέριο οξυγόνο δεν παράγεται σχεδόν καθόλου θόρυβος.

Σε όλες τις παραπάνω συσκευές οξυγονοθεραπείας (συμπυκνωτής, δεξαμενή υγρού οξυγόνου και φιάλη αερίου οξυγόνου) συνδέεται ένα μικρό δοχείο με αποσταγμένο νερό (υγραντήρας). Περνώντας μέσα από το νερό αυτού του δοχείου το οξυγόνο υγραίνεται κι έτσι γίνεται λιγότερο ερεθιστικό για τη μύτη του ασθενούς.

Οι πιο συχνές μορφές οξυγονοθεραπείας είναι με ηλεκτρικό συμπυκνωτή και με υγρό οξυγόνο. Το αέριο οξυγόνο χρησιμοποιείται σπάνια. Οι κυριότερες χρήσεις του αερίου οξυγόνου είναι η αντικατάσταση του συμπυκνωτή σε περίπτωση βλάβης / διακοπής ρεύματος και η διευκόλυνση των μετακινήσεων του ασθενούς με τη χρήση μικρής φιάλης.

Η σημασία της εξέτασης;

Η νυκτερινή οξυμετρία αποτελεί μια σημαντική εξέταση και για καταστάσεις όπως η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και μπορεί να δώσει πληροφορίες για πιθανή αναγκαιότητα χορήγησης οξυγόνου την νύχτα.
Η εξέταση αυτή λειτουργεί σαν μια αρχική αξιολόγηση των διαταραχών αναπνοής στη διάρκεια του ύπνου, και μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό να καταλάβει μέσα σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα αν ο ασθενής χρειάζεται επιπλέον διερεύνηση και ανάλογα να του συστήσει μελέτη ύπνου σε εργαστήριο.

Νυκτερινή οξυμετρία :Τρόπος διεξαγωγής δοκιμασίας

Η μέτρηση του κορεσμού αιμοσφαιρίνης γίνεται μέσω ενός μαλακού αισθητήρα που τοποθετείται στο δάκτυλο του μη ενεργού άνω άκρου και δεν προκαλεί ενόχληση στον ασθενή.
Ο αισθητήρας συνδέεται με ειδική συσκευή που εφαρμόζεται στον καρπό του εξεταζόμενου και καταγράφει τον κορεσμό αιμοσφαιρίνης στο αίμα σε όλη την διάρκεια της νύχτας, καθώς και την καρδιακή συχνότητα.
Τα αποτελέσματα μεταφέρονται στον υπολογιστή και γίνεται αυτόματα η ανάλυσή τους.

Σημαντικοί δείκτες στην καταγραφή είναι ο μέσος κορεσμός αιμοσφαιρίνης, η ελάχιστη τιμή, ο αριθμός των αποκορεσμών (άνω του 3% και 4%) ανά ώρα καταγραφής, ο χρόνος με κορεσμούς αιμοσφαιρίνης κάτω του 90%, ο μέσος καρδιακός ρυθμός καθώς και η ανώτερη και κατώτερη τιμή καρδιακής συχνότητας.

Νυκτερινή οξυμετρία : Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται;

Η νυκτερινή οξυμετρία θα ζητηθεί όταν:

• Σε ασθενείς με νοσήματα αναπνευστικά ή καρδιολογικά που πρέπει να εκτιμηθεί η ανάγκη νυκτερινής οξυγονοθεραπείας.

Νυκτερινή οξυμετρία :Μετρήσεις

Η νυκτερινή οξυμετρία παρέχει:

• Πλήρη καταγραφή του κορεσμού αιμοσφαιρίνης σε οξυγόνο στη διάρκεια του ύπνου.
• Πλήρη καταγραφή της καρδιακής συχνότητας στη διάρκεια του ύπνου.

Πώς λειτουργούν οι μονάδες

Ο αέρας που εισπνέουμε από την ατμόσφαιρα περιέχει περίπου 78% άζωτο, 21% οξυγόνο και 1% άλλα αέρια. Ένας συμπυκνωτής οξυγόνου μπορεί και διαχωρίζει το άζωτο από τον αερά “συμπυκνώνοντας” το οξυγόνο, επιτρέποντας στον χρήστη να αναπνέει οξυγόνο με καθαρότητα πάνω από 95%, ιδανικό για θεραπευτικούς σκοπούς. Η συσκευή το κάνει αυτό απορροφώντας αέρα μέσω του φίλτρου εισόδου και συμπιέζοντας τον μέσα από τις ειδικές διατάξεις ζεόλιθου που διαθέτει (ο ζεόλιθος έχει την ιδιότητα να δεσμεύει το Άζωτο).

Τύποι Μονάδων

Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι συμπυκνωτών οξυγόνου, ο ένας παρέχει οξυγόνο στον ασθενή με συνεχόμενη ροή (continious flow) και ο άλλος τύπος συμπυκνωτών οξυγόνου παρέχει οξυγόνο με παλμική ροή (pulse flow), σαν μια μορφή σύντομων εισπνοών. Με παλμική ροή, ο συμπυκνωτής “καταλαβαίνει” τη στιγμή που ο ασθενής είναι έτοιμος να πάρει μια αναπνοή, παρέχοντάς του οξυγόνο μόνο κατά την εισπνοή. Με αυτό τον τρόπο εξοικονομεί και παράγει οξυγόνο κατά την εκπνοή.

Η μονάδα συνεχούς ροής παράγει και παρέχει συνεχώς οξυγόνο. Γι’ αυτόν τον λόγο οι σταθεροί συμπυκνωτές τείνουν να είναι μεγαλύτεροι σε διαστάσεις και βάρος. Επίσης, υπάρχει η πιθανότητα σπατάλης οξυγόνου λόγω του ότι ο ασθενής δεν εισπνέει συνεχώς. Αυτές οι μονάδες συνήθως παρέχουν ροή οξυγόνου μέχρι 5 λίτρα ανά λεπτό. Οι ρυθμίσεις σε μια σταθερή συσκευή συμπυκνωτή επιτρέπουν στο χρήστη να ρυθμίσει στο ενσωματωμένο ροόμετρο, πόση ροή οξυγόνου ανά λεπτό (σε λίτρα/λεπτό ή lt/min) χρειάζεται, ενώ μια φορητή συσκευή συμπυκνωτή χρησιμοποιεί έναν συγκεκριμένο τρόπο ρύθμισης που δεν σχετίζεται με λίτρα, αλλά με την ποσότητα οξυγόνου ανά εισπνοή ως “δόση οξυγόνου” (λεγόμενη και bolus).

Βασικά χαρακτηριστικά

Σας παρουσιάζουμε παρακάτω τα βασικά χαρακτηριστικά που πρέπει να λάβετε υπόψη όταν συγκρίνετε φορητούς συμπυκνωτές οξυγόνου.

Αυτονομία μπαταρίας

Η αυτονομία της μπαταρίας επηρεάζεται από τη χρήση της συσκευής και από τη ρύθμιση στην οποία είναι ενεργοποιημένη. Αν χρειαζόμαστε μεγάλη αυτονομία σε χρόνο, μια μεγαλύτερη μπαταρία μπορεί να είναι πιο κατάλληλη, ωστόσο, αυτό σημαίνει πως το τελικό βάρος της φορητής μας συσκευής να είναι μεγαλύτερο και λιγότερο βολικό. Εάν υπάρχει έξοδος ρεύματος DC εντός ενός οχήματος (πχ αναπτήρας αυτοκινήτου), τη χρησιμοποιούμε και κατά τη διάρκεια χρήσης ώστε να λειτουργεί ο φορητός συμπυκνωτής και ταυτόχρονα να φορτίζεται η μπαταρία της συσκευής. Συνιστάται πάντοτε να υπάρχει πάντα μια εφεδρική μπαταρία και όταν ταξιδεύετε με αεροπλάνο, σύμφωνα με τους κανονισμούς (FAA Compliance) . Συνήθως, η μπαταρία πρέπει να μπορεί να διαρκέσει δύο φορές το χρόνο πτήσης.

Απόδοση

Όσο μεγαλύτερη είναι η παραγωγή οξυγόνου, τόσο μεγαλύτερη είναι η απόδοση σε αντιστοιχία ροής οξυγόνου που έχει. Απ’ την άλλη, οι μικρότερες συσκευές είναι πιο βολικές, ειδικά αν ο χρήστης θέλει να ταξιδεύει. Είναι σημαντικό οι ασθενείς να δοκιμάσουν τον φορητό συμπυκνωτή πριν δεσμευτούν στην αγορά του.

Μέγεθος

Το μέγεθος είναι ένα σημαντικό στοιχείο για όσους χρησιμοποιούν φορητό συμπυκνωτή. Καλό είναι να δείτε τις διαθέσιμες επιλογές σε σχέση με τις ανάγκες και τον τρόπο ζωής σας. Δεδομένου ότι αυτές οι συσκευές θα πρέπει να πάνε παντού μαζί σας, ίσως θέλετε να είναι όσο το δυνατόν μικρότερες αλλά ίσως χρειαστείτε έναν πιο ισχυρό σε απόδοση. Βεβαιωθείτε ότι συγκρίνετε τις διαστάσεις και την παροχή οξυγόνου σε κάθε συσκευή και εξετάστε πώς θα την μεταφέρετε.

Βάρος

Το βάρος μιας φορητής συσκευής οξυγόνου ποικίλει. Ορισμένες μονάδες μπορούν να μεταφερθούν στην πλάτη του ασθενούς, ενώ άλλες μπορούν να μετακινηθούν με τροχούς κατά μήκος του εδάφους. Μια φορητή συσκευή συνεχούς ροής ζυγίζει περίπου 5 έως 10 κιλά, ενώ μια φορητή συσκευή παλμικής ροής ζυγίζει περίπου 2 έως 4 κιλά. Κι εδώ υπάρχει σχέση απόδοσης-άνεσης.

Επίπεδο θορύβου

Ο συμπυκνωτής οξυγόνου θα είναι τυπικά μεταξύ 37-43dBA. Αυτό ακούγεται σαν ένα πολύ χαμηλό βουητό, σαν ένα ψυγείο ή στο εσωτερικό μιας βιβλιοθήκης. Οι φορητοί συμπυκνωτές τείνουν να είναι πιο ήσυχοι από τις σταθερές συσκευές κυρίως λόγω της διαφοράς του εσωτερικού μηχανισμού συμπίεσης. Ο θόρυβος επίσης εξαρτάται από τη ρύθμιση της συσκευής που χρησιμοποιείται.

Έγκριση από FAA

Μια συσκευή εγκεκριμένη από την FAA (Federal Aviation Administration) θα είναι μια από τις ασφαλέστερες και πιο αξιόπιστες επιλογές κατά την αγορά ενός συμπυκνωτή οξυγόνου. Αυτό είναι σημαντικό αν σχεδιάζετε να ταξιδεύετε με αεροπλάνο, καθώς οι αεροπορικές εταιρείες απαιτούν οι συσκευές οξυγόνου να είναι εγκεκριμένες από την FAA προκειμένου οι ασθενείς να μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν κατά τη διάρκεια της πτήσης.

Εγγύηση

Για να διασφαλιστεί ότι ο συμπυκνωτής οξυγόνου είναι αποτελεσματικός αλλά και αξιόπιστος, θα πρέπει να συνοδεύεται από εγγύηση, εξασφαλίζοντας ότι μπορεί να συντηρηθεί ή να επισκευαστεί από τον πάροχο, εάν υπάρξει ανάγκη. Η εγγύηση είναι συνήθως 2 χρόνια, αν και οι περισσότερες συσκευές έχουν διάρκεια ζωής που υπερβαίνει κατά πολύ αυτό. Εάν υπάρχει φθηνότερο μοντέλο διαθέσιμο χωρίς εγγύηση, τότε αυτό αυξάνεται η πιθανότητα μελλοντικών δαπανών επισκευής ή αντικατάστασης της συσκευής σε περίπτωση βλάβης.